Wikileaks: Tòa Victoria ngăn truyền thông đưa tin về các nguyên thủ nước ngoài liên quan đến Securency

Mấy ngày vừa qua, Wikileaks tiết lộ một court order của tòa thượng thẩm Victoria, Úc có nội dung ngăn cản truyền thông Úc không được tiết lộ thông tin của một số nguyên thủ quốc gia nước ngoài liên quan đến vụ Securency cách đây vài năm. Đây là một vấn đề phức tạp và không dễ có câu trả lời vì sao tòa án ở một nước văn minh lại có kiểu hành xử độc tài như vậy. Nhưng trước khi phán xét, ta nên tìm hiểu một chút về vấn đề.  

Ở Anh và Úc, nguyên tắc "open justice" tồn tại từ lâu trong common law (hệ thống án lệ) để đảm bảo một phiên tòa được diễn ra công bằng, trong đó bao gồm việc mọi thông tin liên quan đến phiên tòa đó được công khai. Nhưng nguyên tắc "open justice" này sẽ bị hạn chế nếu tòa cảm thấy thật sự cần thiết để đảm bảo "proper administration of justice". Có nghĩa là tòa có thể xử kín và không cho phép thông tin của vụ án công khai ra ngoài, bằng cách ra những "suppression order" (gọi bình dân là gag order) ngăn giới truyền thông không được đăng tin. Đương nhiên tòa phải dựa trên những lập luận, chứng cứ rõ ràng rằng những suppression order đó là cần thiết. Để ra một suppression order, lập luận của tòa cần phải thỏa mãn "necessary test".

Theo common law, tòa có thể ra suppression order trong những trường hợp liên quan đến: bí mật kinh doanh; thư nặc danh (tố cáo bí mật riêng tư); người chỉ điểm cho cảnh sát; hoặc an ninh quốc gia (national security). Trong đó, national security dính dáng đến vụ chúng ta đang bàn.

Theo statutory law, bộ luật Supreme Court Act 1986, ss 18 - 19 của bang Victoria quy định cụ thể rằng tòa án có thể ra một order cấm truyền thông tiết lộ thông tin trong những trường hợp: a) nguy hại đến national security hoặc international security; b) prejudice the administration of justice; c) nguy hại đến an toàn cá nhân; d)... ; e)...; f)... Có khả năng lớn là tòa thượng thẩm Victoria đã dựa vào bộ luật này để ra order trên. Thêm vào đó, bộ luật Open Courts Act 2013 của bang Victoria cũng nói cụ thể rằng tòa chỉ có thể ra những suppression order khi nó thực sự "...necessary to prevent prejudice to the interests of the Commonwealth or a State or Territory in relation to national or international security." Ngoài ra, statutory law còn quy định về suppression order liên quan trực tiếp đến "national security" trong nhiều bộ luật ở các bang khác. 

Nói chung, loại order này cùa tòa Victoria là dựa trên luật pháp được quy định trong cả statutory law (bộ luật) và common law, chứ không đơn giản là một loại order "ngồi xổm trên pháp luật". Nhưng vấn đề là việc ngăn cản truyền thông đăng danh tính của những nguyên thủ quốc gia nước ngoài như trường hợp này có thực sự được xem là để bảo vệ national security của nước Úc hay không. Đây là một câu hỏi phức tạp, chưa có tiền lệ, và chỉ có tòa án mới trả lời được. 

Đối với cụm "national security" thì trong common law của Úc đã có vài vụ án tiền lệ, ví dụ không thể tiết lộ danh tính của bị can do liên quan đến tình báo Úc (A v Hayden [1984]). Nhưng liên quan đến việc bảo vệ "international relations" của nước Úc thì có vẻ như chưa có tiền lệ. Tuy nhiên, tòa cũng đã giải thích ở trong order: vì những người không được tiết lộ danh tính đó không phải là đối tượng của phiên tòa. Giải thích này có vẻ hợp lý nếu đặt trong ngữ cảnh hẹp nhưng nó lại vô lý khi xét đến các quyền cơ bản của người dân như quyền tự do được đưa tin. Có khả năng rất cao rằng trường hợp này không thỏa mãn để trở thành một ngoại lệ cho nguyên tắc "open justice". Giờ đây, khi Wikileaks đã công bố order của tòa án Victoria, có thể order này sẽ bị một cơ quan công luận nào đó challenge và mất hiệu lực trước khi thời hạn 5 năm của nó chấm dứt.

VL